В Атырау +24.9 
Қазақстанда мұнай өңдеу зауыттарына қатысты бір мезетте бірнеше оқиға орын алып, энергетика саласының сенімділігіне қатысты мәселе қайта көтерілді. Әңгіме бензин сапасына байланысты шағымдар, Атырау мұнай өңдеу зауытындағы өрт және Шымкент мұнай өңдеу зауытындағы қондырғының апатты тоқтауы туралы болып отыр.
Мұнай‑газ сарапшысы Олжас Байдильдинов болған жағдайды «немқұрайлылықтың соққысы» деп атап, оның қазақстандық мұнай өңдеу зауыттарына әсер еткенін айтты. Оның пікірінше, әрбір оқиғаны жеке қарағанда жергілікті әрі аса маңызды емес деп түсіндіруге болады, бірақ барлығы бірге жүйенің әлсіздігін көрсететін алаңдатарлық белгіге айналып отыр.
Алғашқы белгі жүргізушілердің АИ‑95 және АИ‑98 маркалы бензин сапасына қатысты шағымдары болды. Әлеуметтік желілерде, әсіресе Threads платформасында, көптеген автокөлік иелері ірі жанармай бекеттерінен отын құйғаннан кейін көліктерінің қозғалтқышы дұрыс жұмыс істемей, қуатын жоғалтатынын немесе мүлде жүрмей қалатынын жазуда. Көпшілігі бензонасостар мен форсункаларды тазалау немесе ауыстыруға мәжбүр болған.
Энергетика министрлігі көліктерге қатысты шағымдардан кейін Павлодар мұнай‑химия зауытына жоспардан тыс тексеріс бастады. Алайда Байдильдиновтың айтуынша, мәселенің нақты қай жерде туындағаны әзірге белгісіз: зауыттың өзінде ме, отынды тарату кезінде ме, әлде жанармай бекеттерінде ме.
Мұнай сарапшысы Асқар Исмаилов Digital Business басылымында өз көзқарасын білдірді. Ол жағдайды тек отын сапасымен емес, Қазақстандағы автопарктің құрылымының өзгеруімен де байланыстырды. Оның айтуынша, заманауи көліктердің, соның ішінде Қытайдан әкелінген машиналардың күрт көбеюі жоғары сапалы, жоғары октанды бензинге сұранысты арттырды. Бұл өзгеріске жауапты ведомство дайын болмай шықты.
Исмаилов тағы бір факторды атап өтті — АИ‑92 мен жоғары октанды бензин арасындағы баға айырмасы. Оның бағалауынша, ол литріне шамамен 100 теңгеге дейін жетуі мүмкін. Мұндай маржа кейбір сатушыларды қымбат отынды арзанырақпен алмастыруға немесе октан санын жасанды түрде көтеруге итермелеуі ықтимал.
Осылайша, жүргізушілердің шағымдары бензин сапасына ғана емес, жалпы отын нарығындағы кеңірек мәселелерге байланысты: АИ‑95 пен АИ‑98‑ге сұраныс өндіріс, бақылау және логистика жүйесінің мүмкіндігінен жылдам өсіп келеді.
Сол күні Атырау мұнай өңдеу зауытында механикалық тазалау қондырғысында мұнай қалдығы жанды. Төтенше жағдайлар қызметінің дерегінше, өрт толық сөндірілді. Кейін Шымкент мұнай өңдеу зауытында электрмен жабдықтаудағы үзіліс салдарынан технологиялық қондырғы қайта іске қосылды. Олжас Байдилдинов бұл жағдайды ірі өндірістік нысандардың осалдығын көрсететін мысал деп бағалады.
Сарапшының айтуынша, ірі өндірістік нысандар өздерінің дербес энергиямен қамтамасыз ету жүйесіне ие болып, тұрақты жұмыс істеуі тиіс. Олжас Байдильдинов мұндай ақауларға қарамастан Энергетика министрлігінің төртінші мұнай өңдеу зауытын салу жоспарын талқылап отырғанына назар аударды. Оның пікірінше, елде мұнай қоры жеткіліксіз, ішкі нарықтағы баға инвестор ретінде тек қайырымдылық қорын ғана қызықтыра алады, ал қолданыстағы зауыттар жиі істен шығып тұрады. Сондықтан жаңа зауыт салу мәселесін қарастыру қисынсыз.
Ресми дерек бойынша, соңғы оқиғалар толық локализацияланған: зауыттар толық тоқтаған жоқ, зардап шеккендер жоқ, ал компаниялар тәуліктік өндіріс көлеміне әсер болмағанын мәлімдеді. Дегенмен қоғамда сұрақ көп: неге стратегиялық нысандар электрмен жабдықтаудағы үзілістерге соншалықты тәуелді, неге бензин сапасы тек жүргізушілердің шағымдарынан кейін ғана тексеріледі және бақылау жүйесі қаншалықты тиімді жұмыс істейді.
Бұл жағдай Қазақстандағы мұнай өңдеу саласының басты мәселесі зауыттардың қуатында емес, бүкіл жүйенің сенімділігінде екенін көрсетеді. Сарапшылардың пікірінше, елге төртінші зауыт салу жоспары емес, қолданыстағы кәсіпорындардың жан-жақты аудиті қажет: отын сапасы, энергетикалық тұрақтылық, өндірістік қауіпсіздік, жөндеу жұмыстары, логистика және басқарушылардың жеке жауапкершілігі бойынша.