В Атырау +20.2 
Қазақстанда төртінші мұнай өңдеу зауытын салу қазіргі нарықтық және салықтық жағдайларда инвесторлар үшін тартымсыз болуы мүмкін.
Бұл пікірді Премьер-министр Олжас Бектеновтің төрағалығымен өткен кеңестен кейін «ENERGY MONITOR» ақпараттық-сараптамалық арнасының авторы білдірді.
23 қыркүйектегі кеңесте Үкімет басшысы 2026 жылдың соңына дейін жаңа МӨЗ құрылысына кешенді бағалауды аяқтауды тапсырды. Нысанның қуатын, орналасатын жерін, шикізат көздерін және экономикалық моделін айқындау қажет.
Бектенов саланың инвестициялық тартымдылығын отын бағасымен байланыстырды. Оның айтуынша, Қазақстанда бензин мен дизель көрші елдерге қарағанда екі есе арзан, сондықтан нарықты либерализациялауды жалғастыру қажет.
ENERGY MONITOR бұл тәсіл салықтық алып қоюлардың ұлғаюымен қайшы келеді деп есептейді. Автор бензин мен дизель отыны акцизінің айнымалы бөлігін есептеу кезінде қолданылатын коэффициенттің 50%-дан 95%-ға дейін өскенін көрсетеді.
Өзгеріс Үкіметтің 11 қыркүйектегі қаулысымен қарастырылған. Ол 22 қыркүйекте күшіне енді және 1 қыркүйектен бастап туындаған құқықтық қатынастарға қолданылады. 95% көрсеткіші көтерме бағаның белгіленген шегінен асқан кезде қосымша акциз формуласында қолданылады — бұл МӨЗ-дің бүкіл пайдасына салынатын салық емес.
Жарияланым авторының пікірінше, мұндай жүктеме либерализацияның экономикалық әсерін азайтады және өңдеу саласына инвестиция салу ынтасын әлсіретеді.
«Олай болса, инвесторларға МӨЗ салудың немесе жаңғырту жүргізудің қандай мәні бар?» — деп сұрақ қояды ENERGY MONITOR.
Автор қазіргі жағдайда қытайлық серіктес CNPC-дің Шымкент МӨЗ-ін кеңейтуге инвестиция салу дайындығын да күмәнға алады.
Жарияланымда жаңа зауыт экономикасының қарапайымдатылған есебі келтірілген. Автор құрылыс құны шамамен $10 млрд, қуаттылығы жылына 10 млн тонна және өңдеу үшін болжамды төлемақы тоннасына $120 деген есептен шығады. Толық жүктеме кезінде бұл жылына $1,2 млрд түсім берер еді.
Егер салынған инвестицияны қайтаруға жыл сайын $500 млн бағытталса, несиелер бойынша пайыздарды есепке алмағанда, өзін-өзі өтеудің қарапайым мерзімі 20 жылды құрайды. Бұл цифрлар — ENERGY MONITOR-дың сценарийлік есебі: жобаның түпкілікті экономикалық моделін Үкімет әлі айқындауы тиіс.
Арна қосымша мәселелерді зауытты мұнаймен қамтамасыз етумен және жеткізушілердің қымбатырақ өңдеу ақысын төлеуге даындығымен байланыстырады.
Автор сондай-ақ жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарды кеңейту жоспарларына да назар аударады. Үкіметтің хабарлауынша, олардың жиынтық қуаттылығын жылына 17,5 млн-нан 28,8 млн тоннаға дейін арттыру көзделген. Мәлімделген өсім — 11,3 млн тонна — ENERGY MONITOR есебінде қарастырылған жаңа зауыттың қуаттылығынан асады. Атырау МӨЗ-інде тиімділікті арттыру жобасын 2027 жылы аяқтау жоспарланып отыр.
Арна ірі жобаға балама ретінде жеке инвесторлардың қуаттылығы жылына 1–2 млн тонна болатын шағын МӨЗ-дер салуына жағдай жасауды ұсынады.
Сонымен бірге Энергетика министрлігі Қазақстанның мұнай өңдеу қуаттылықтарына деген ұзақ мерзімді қажеттілігін жылына шамамен 40 млн тонна деп бағалайды. Осылайша, Үкімет төртінші МӨЗ жобасын пысықтауды жалғастыруда.