В Атырау +26.9 
Қазақстанда 25 тамыздан бастап Борышкерлердің бірыңғай тізілімін жүргізудің жаңа қағидалары қолданысқа енгізіледі. Тиісті Әділет министрінің бұйрығы осы күннен бастап күшіне енеді.
Бір қарағанда, бұл техникалық құжат сияқты көрінеді. Алайда іс жүзінде ол сот актілері, алименттер, айыппұлдар, қарыздар немесе басқа да атқарушылық құжаттар бойынша орындалмаған міндеттемелері бар мыңдаған қазақстандыққа қатысты.
Негізгі өзгеріс — тізілім атқарушылық іс жүргізудің мемлекеттік автоматтандырылған цифрлық жүйесі арқылы қалыптастырылып, жүргізіледі. Бұл жүйе атқарушылық іс жүргізуді есепке алуға, сот орындаушысының әрекеттерін автоматтандыруға және тараптарға іс жүргізудің барысы туралы ақпарат алуға арналған.
Қарапайым тілмен айтқанда, борышкерлер тізіліміне енгізу процесі барынша автоматтандырылады. Атқарушылық іс жүргізу қозғалғаннан кейін борышкер туралы мәліметтер цифрлық жүйе арқылы тізілімге автоматты түрде енгізіледі. Бұл оңайлатылған іс жүргізуге де қатысты.
Сонымен қатар борышкерлер туралы мәліметтер уәкілетті органның ресми интернет-ресурсында жарияланады.
Тізілімге даулы қарызы бар адамдардың барлығы емес, оларға қатысты атқарушылық іс жүргізу қозғалған тұлғалар енгізіледі. Тізілімге енгізуге атқарушылық іс жүргізудің немесе оңайлатылған іс жүргізудің қозғалуы, мерзімді төлемдерді өндіріп алу туралы атқарушылық құжаттар бойынша үш айдан астам берешектің болуы, сондай-ақ баламен қарым-қатынас жасау тәртібіне қатысты талаптарды дәлелді себептерсіз қатарынан екі реттен артық орындамау негіз болады.
Бұл, мысалы, алимент немесе басқа да тұрақты төлемдер бойынша үш айдан астам мерзімнің өтуі адамның Борышкерлердің бірыңғай тізіліміне енгізілуіне негіз болуы мүмкін дегенді білдіреді. Сондай-ақ баламен қарым-қатынас жасау тәртібі туралы сот шешімін жүйелі түрде орындамайтындар да тізілімге енгізілуі мүмкін.
Сонымен бірге қағидалар талап қоюды қамтамасыз ету шараларын қабылдау және олардың күшін жою туралы атқарушылық құжаттар тізілімге енгізуге негіз болмайтынын нақтылайды.
Тізілімде борышкердің тегі, аты және әкесінің аты немесе борышкер ұйымның атауы, атқарушылық құжатты берген орган, құжаттың берілген күні және орындалмаған міндеттеменің мазмұны көрсетіледі. Сондай-ақ сот орындаушысы, аумақтық бөлім немесе жеке сот орындаушысының кеңсесі туралы мәліметтер де енгізіледі.
Тізілімнен шығару тәртібі де жеке көрсетілген. Егер адамды тізілімде ұстауға негіздер жойылса, сот орындаушысының ақпараты негізінде аумақтық орган мәліметтерді үш жұмыс күні ішінде тізілімнен шығаруға тиіс.
Егер атқарушылық іс жүргізу тоқтатылса, мерзімді төлемдер бойынша берешек болмаса, борышкер баламен қарым-қатынас жасау тәртібіне қатысты талаптарды қатарынан екі немесе одан да көп рет орындай бастаса немесе атқарушылық құжаттың талаптары орындалғаннан кейін іс жүргізу аяқталса, тізілімнен шығаруға болады.
Тағы бір маңызды жаңалық — мәжбүрлеп орындатуға ұсыну мерзімі өтіп кеткен атқарушылық құжаттар бойынша борышкерді тізілімнен автоматты түрде шығару мүмкіндігі. Ол үшін цифрлық жүйе атқарушылық құжаттың нөмірін, оның санатын, борышкер мен өндіріп алушының ЖСН немесе БСН-ін салыстырады.
Алайда автоматты түрде шығару барлық жағдайда іске аса бермейді. Егер сот орындаушысы жүйеге толық емес немесе шынайы емес мәлімет енгізіп, бұл деректерді сәйкестендіруге кедергі келтірсе, борышкер тізілімнен автоматты түрде шығарылмайды. Цифрлық жүйедегі ақпараттың дұрыстығына сот орындаушысы жауап береді.
Бұл азаматтар үшін нені білдіреді?
Біріншіден, тізілімге енгізу жылдамырақ әрі автоматты түрде жүзеге асырылады. Екіншіден, одан шығару процесі де түсініктірек әрі нақты реттелуі тиіс. Үшіншіден, деректердегі қателердің өзі борышкер үшін проблемаға айналуы мүмкін: егер мәліметтер қате енгізілсе, автоматты түрде шығару жүзеге аспауы ықтимал.
Сондықтан қарызын өтеген немесе атқарушылық құжаттың талаптарын орындаған қазақстандықтар тек төлем жасаумен шектелмегені жөн. Сот орындаушысының қажетті мәліметтерді цифрлық жүйеге енгізгеніне және тізілімнен шығару үшін тиісті ақпаратты жолдағанына көз жеткізу қажет.
Жаңа тәртіп сот орындаушыларының рөлін де арттыра түседі. Адамның тізілімге қаншалықты тез енгізілетіні және міндеттемелерін орындағаннан кейін одан қаншалықты уақытылы шығарылатыны олардың деректерді қаншалықты толық әрі дұрыс енгізуіне байланысты болады.
Негізінде, Борышкерлердің бірыңғай тізілімі орындалмаған міндеттемелері бар адамдар мен компаниялардың жай ғана тізімі емес, атқарушылық іс жүргізудің цифрлық жүйесінің бір бөлігіне айналады. Мемлекет үшін бұл — есепке алу және бақылау құралы. Ал азаматтар үшін — атқарушылық құжаттарды елемеуге болмайтынын көрсететін белгі: қарыз туралы ақпарат көпшілікке қолжетімді тізілімде жариялануы мүмкін.