Қырғызстан Қазақстанға жер алмасуды ұсынды: себебі неде?

Саяси шолушы Ғазиз Әбішев Қырғызстанның шекаралас аумақтарды алмасу туралы ұсынысына қатысты пікір білдірді. Оның пайымдауынша, Астананың бұл мәселедегі ұстанымы нақты әрі ымырасыз болады.

Бұл мәлімдемеге Қырғызстан Президенті баспасөз хатшысының ресми сөзі себеп болды. Бішкек Қазақстанға тең дәрежелі жер учаскелерін алмасуды ұсынған. Сөз шекара маңындағы Тоқмақ қаласы ауданындағы ұзындығы шамамен 800 метр болатын учаске туралы болып отыр — бұл жер қырғыз тарапына жаңа ақылы автомагистраль құрылысын аяқтау үшін қажет.

Алайда, Ғазиз Әбішевтің бағалауынша, Қазақстан бұл ұсыныстан бас тартатыны анық. Сарапшы бұл мәселенің тіпті талқыланбайтынына үш негізгі себепті атап көрсетті.

Неліктен аумақтарды алмасу мүмкін емес?

• Шекаралар толық рәсімделген. Қазақстан өз уақытында шекарасын заңдық тұрғыдан бекіту үшін орасан зор тарихи күш-жігер жұмсады. Делимитация және демаркация процестері толық аяқталып, Қытаймен, Өзбекстанмен және дәл осы Қырғызстанмен түйісу нүктелері туралы шарттарға қол қойылған. Бұл тақырып біржола жабылған.

• Жаңа Конституциядағы тыйым. Сарапшы Қазақстанның жаңа Конституциясының преамбуласында шекараның бұзылмайтыны нақты жазылғанын еске салды. Сонымен қатар, Ата заңның 2-бабында: «Мемлекет өз аумағының қолсұғылмаушылығын және бөлінбейтіндігін қамтамасыз етеді», — деп тікелей көрсетілген. Жерді беру — Конституцияны тікелей бұзу болып табылады.

• Қауіпті прецедент. Егер бір елдің коммерциялық мүддесі немесе шенеуніктерінің ыңғайлылығы үшін жол берілсе, ертең өзге көршілер де осындай өтініштермен келуі мүмкін. Жер мәселесі — қайта қарауға жатпайтын аймақтық тұрақтылықтың негізі.

«Бүгін бизнесмендер мен бюрократтар саясаткерлерді қалыптасқан жағдайды өзгертуге көндіруге тырысуы мүмкін. Ертең мұндай шешімдер болжап болмайтын салдарға әкелуі ықтимал. Жер, аумақ мәселесі — халықаралық қатынастардың кешенді тұрақтылығының негізі. Бұл талқыланбайтын мәселе», — деп түйіндеді Ғазиз Әбішев өзінің Telegram-арнасында.

Айта кету керек, Қырғызстан бұған дейін мұндай тәжірибені қолданған: Өзбекстанмен шекараны демаркациялау кезінде Бішкек Ташкентпен аумағы жағынан тең учаскелерді алмасып, өз құрамына екі шекаралас ауылды қайтарған болатын. Алайда, сарапшылардың пікірінше, Қазақстан жағдайында бұл схема іске аспайды.