В Атырау +31.6 
Қазақстанда ең төменгі жеткіліктілік шектерінің күрт өсуі халыққа ауыр тиіп, көптеген азаматтар үшін БЖЗҚ қаражатын пайдаланып үй алу немесе емделу мүмкіндігін іс жүзінде жауып тастайды. Мұндай пікірді экономист Руслан Сұлтанов LS басылымына берген сұхбатында айтты.
Маманның айтуынша, зейнетақы жүйесінің тұрақтылығы тұрғысынан шешім қисынды көрінеді — қаражат қарттықты қамтамасыз етуге арналуы тиіс. Алайда жаңа ережелердің енгізілу формасы мен қарқыны тым қатаң болды. Шектер жас ерекшелігіне қарай 79%-дан жоғары деңгейде көтерілген.
«Ережелер күрт өзгерді, ал көптеген азаматтар қаржылық жоспарларын бейімдеуге үлгермеді. Зейнетақы жинағын ипотекаға бастапқы жарна ретінде пайдалануды ойлаған қазақстандықтар үшін жаңа шектер бұл мүмкіндікті жауып тастайды», — дейді Сұлтанов.
Тұрғын үй бағасына әсері
Экономистің болжамынша, қаражатты мерзімінен бұрын алу көлемінің қысқаруы жылжымайтын мүлік нарығындағы сұранысты бәсеңдетеді. Дегенмен бағаның күрт құлдырауы күтілмейді. Шаршы метрдің құнына инфляция, құрылыс шығындары, жер бағасы және коммерциялық ипотека шарттары да ықпал етеді.
Зейнетақы жеткіліксіздігі мәселесі шешіле ме?
Сұлтановтың айтуынша, шектерді көтеру тек бар қаражатты қорғау шарасы. Ал халықтың басым бөлігінде жинақтың аздығы мәселесін бұл шешім жоя алмайды.
Басты себептер:
- ресми жалақының төмендігі;
- көлеңкелі жұмыспен қамтудың жоғары үлесі;
- тұрақсыз аударымдар мен жұмыс үзілістері;
- инфляцияның табысты жеп қоюы.
«Егер адам ұзақ уақыт аз жалақы алса немесе бейресми жұмыс істесе, оның зейнетақысы ең жоғары шектерде де баяу өседі. Негізгі шаралар — халықтың ресми табысын арттыру және көлеңкелі экономиканы азайту», — деп түсіндірді ол.
Толық тыйым болуы мүмкін бе?
Аналитиктің пікірінше, ұзақ мерзімде жүйе өзінің негізгі функциясына оралып, мерзімінен бұрын қаражат алуға толық тыйым салуы ықтимал. Бірақ мұндай шешім бірден қабылданса, әлеуметтік шиеленіс күшейеді.
Ең ықтимал сценарий — ережелерді біртіндеп қатаңдату. Яғни БЖЗҚ қаражатын тек ерекше жағдайларда, мысалы, қымбат емге ғана алуға рұқсат ету. Сонымен қатар, қоғамдағы наразылыққа байланысты билік уақытша жеңілдіктер немесе өтпелі тетіктер енгізуі мүмкін. Бұл әсіресе үй сатып алу мәмілесін аяқтауға жақын азаматтарға қатысты болуы ықтимал.