Қазақстанға Қашаған операторынан экологиялық айыппұлды мәжбүрлі түрде өндіруге тыйым салынды

Қазақстан Қашаған кен орнының операторынан 2,3 триллион теңге көлеміндегі рекордтық экологиялық айыппұлды әзірге өндіріп ала алмайды. UNCITRAL халықаралық арбитраж трибуналы республика үкіметі тарапынан кез келген мәжбүрлеу шараларын қолдануға уақытша тыйым салды, деп хабарлайды «NCOC» (North Caspian Operating Company) консорциумы.

Бұған дейін Қазақстанның Әділет вице-министрі Даниель Ваисов консорциум экологиялық айыппұлды мемлекет қазынасына ағымдағы жылдың 20 шілдесіне дейін төлеуге міндетті екенін мәлімдеген болатын. Алайда NCOC бұл дауды халықаралық деңгейге шығарды.

«NCOC пен мердігер компаниялар айыппұлды және оған негіз болған айыптауларды жоққа шығарады. Оларға тек ICSID арбитражы арқылы ғана емес, сонымен бірге UNCITRAL арбитражы арқылы да барлық қолжетімді құралдармен наразылық білдіреді. Сонымен қатар, UNCITRAL ісін жүргізу барысында арбитраждық трибунал арбитраж шешімі қабылданғанға дейін республикаға айыппұлды мәжбүрлеп өндіру бойынша кез келген шараларды қолдануға тыйым салуды қамтамасыз ету бұйрығын қабылдады», — деп мәлімдеді консорциумнан.

NCOC сондай-ақ Қазақстан үкіметі «осы арбитраждық талқылаулардың тұтастығын құрметпен сақтайды» және уақытша тыйымды орындайды деп үміттенетінін білдірді.

Қазақстан билігі мен мұнай гиганты арасындағы қақтығыс бірнеше жылдан бері жалғасып келеді. Бұған экологтардың 2022 жылы Қашағанда анықтаған ауқымды заң бұзушылықтар себеп болған еді.

Экологтар NCOC компаниясын нақты не үшін айыптады?

• Лимиттен тыс күкірт: Тексеріс барысында консорциумның ашық алаңдарда заңсыз түрде 1,2 миллион тоннадан астам күкірт орналастырғаны белгілі болды.

• Лас су: Ағынды сулар тиісті алдын ала тазартусыз булану тоғанына ағызылған.

• Газ жағу: Факелдерде қажетті экологиялық рұқсаттар алынбастан тазартылмаған газ жағылған.

Бастапқыда NCOC тексеру нәтижелері мен орасан зор айыппұлға Қазақстан соттарында шағымдануға тырысты, бірақ еліміздегі барлық инстанциядағы соттар оператордың талаптарын қанағаттандырмады. Осыдан кейін, 2026 жылдың ақпанында Қашаған мердігерлері ICSID арқылы халықаралық арбитраж процесін бастағаны туралы Қазақстанға ресми түрде хабарлады.

Қашаған — әлемдегі ең ірі мұнай кен орындарының бірі. Оның өндірілетін қоры 9 миллиардтан 13 миллиард баррельге дейін мұнай деп бағаланады.

NCOC консорциумының акционерлері:

• KMG Kashagan B.V. — 16,877%;

• Shell Kazakhstan Development B.V. — 16,807%;

• Total EP Kazakhstan — 16,807%;

• AgipCaspian Sea B.V. — 16,807%;

• ExxonMobil Kazakhstan Inc. — 16,807%;

• CNPC Kazakhstan B.V. — 8,333%;

• Inpex NorthCaspian Sea Ltd. — 7,563%.