Қазақстанда әлеуметтік маңызы бар азық-түлік бағасы күрт өсуде

Қазақстанда әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларының (ӘМАТ) бағасы қымбаттап, халықтың қалтасына салмақ түсіріп отыр. Energyprom.kz дерегіне сәйкес, 2026 жылғы 15 сәуірдегі жағдай бойынша ӘМАТ бағасы жылдық мәнде 5,1%-ға, ал жыл басынан бері 1,4%-ға өскен.

Өткен жылы осы кезеңде жылдық өсім 5,7%, ал жыл басынан бері 4,7% болған еді. Формалды түрде қарқын төмендегенімен, баға қысымы әлі де сақталуда.

2026 жылы әлеуметтік маңызы бар тауарлар тізімі 19-дан 31 позицияға дейін кеңейтілді. Оған ет және сүт өнімдері, көкөністер мен бакалея тауарлары қосылды. Бұл жергілікті әкімдіктерге бақылауды күшейтуді талап етеді.

Өңірлердегі жағдай 

Ең жоғары өсім Ақтауда тіркелді — бір жылда баға 9,1%-ға артқан. Жезқазған мен Талдықорғанда тиісінше 8% және 7,2% өсім байқалды. Ал ең төменгі көрсеткіш Қонаевта — 3,4%. Павлодар мен Көкшетауда — 4,2%.

Жыл басынан бері ең төменгі өсім Павлодар, Атырау және Ақтөбеде — 0,8%. Бұл өңірлердегі бақылау шаралары салыстырмалы түрде тиімді болғанын көрсетеді.

Мегаполистердегі жағдай

Астана мен Алматыда әлеуметтік тауарлар бір жылда 5,2%-ға, Шымкентте 5,7%-ға қымбаттады. Жыл басынан бері өсім 1–1,3% деңгейінде.

Ең көп қымбаттаған өнімдер:

• Сүйексіз қой еті — +22%;
• Сүйексіз сиыр еті — +20,9%;
• Ет фаршы — +19,5%;
• Сиыр еті сүйегімен — +18,7%;
• Сәбіз — +20%.

Кейбір көкөністер арзандағанымен (қияр –43,3%, пияз –28%, қырыққабат –25,4%, картоп –12,9%), бұл ет бағасының күрт өсуін өтей алмады.

Орташа бағалар (15 сәуір бойынша):

• Сиыр еті сүйегімен — 3,7 мың тг/кг;
• Сүйексіз сиыр еті — 4,9 мың тг/кг;
• Қой еті — шамамен 4 мың тг/кг.

Астанада сүйексіз сиыр еті 6 мың теңгеден асса, Алматы мен Ақтауда қой еті 4,4 мың теңгеге дейін жеткен.

Әлеуметтік маңызы бар тауарлар тізімін кеңейту халықтың азық-түлік қауіпсіздігін күшейтуге бағытталғанымен, іс жүзінде өңірлер арасындағы айырмашылықты айқындап берді. Бір қалаларда баға өсімі қалыпты болса, кейбірінде ол орташа деңгейден екі есе жоғары.

Негізгі сұрақ ашық күйінде қалып отыр: әкімдіктер бағаны бақылау тетіктерін қаншалықты тиімді пайдаланып отыр және неге кей өңірлерде бұл шаралар нәтиже бермейді?