​Қазақстандағы күкірт дауы: халықаралық мұнай компаниялары айыппұл қаупін алдын ала білген

Әлемдік ірі мұнай компаниялары Қазақстандағы күкірт сақтау талаптарын бұзғаны үшін айыппұл салыну қаупін бірнеше жыл бойы білгенімен, мәселені дер кезінде шешпеген. Бұл туралы Finmentor.kz телеграм-арнасы Bloomberg-ке сілтеме жасап хабарлады.

Әңгіме Қазақстанның North Caspian Operating Company (NCOC)-ке салған шамамен 5 млрд долларлық айыппұлы жайында болып отыр. Компания Қашаған кен орнын Eni, Shell және басқа халықаралық серіктестер атынан басқарады.

Сотқа ұсынылған құжаттарда NCOC күкіртті сақтауға барлық рұқсаттары болғанын және көлемнің 2016–2022 жылдары жыл сайын артып отырғанын алға тартқан. Бұл уәждер жоққа шығарылмағанымен, ішкі хаттар мен презентациялар серіктестердің 2022 жылға дейін-ақ қаржылық салдарды түсінгенін көрсетеді.

Қашағандағы өндіріс 2016 жылы қайта басталғаннан кейін күкірт блок түрінде жинала бастады. Қазақстан билігі мұны экологиялық тұрғыдан қауіпті деп санады. 2017 жылы Eni лимитке жақындағанын ескерткен, ал 2019 жылы Shell жағдайды «ірі қаржылық тәуекел» деп бағалап, айыппұл көлемі тоннасына 1 700–3 500 доллар болуы мүмкін екенін айтқан.

2020 жылдың соңына қарай жаңа Экологиялық кодекс қабылданғаннан кейін тәуекелдер күшейді. Eni күкіртті өңдеп, сыртқы нарыққа сатуды ұсынды, бірақ ExxonMobil, TotalEnergies, CNPC және Inpex бұл бастаманы қолдамады. KazMunayGas сол кезеңде өз ұстанымын қалыптастырып жатқан еді.

Құжаттарда күкіртті өңдеу компанияларға тікелей шығын әкелетіні («теріс нетбэк») көрсетілген.

2022 жылдың желтоқсанында Қазақстан NCOC-ке 2,356 трлн теңге (шамамен 4,7 млрд доллар) айыппұл салды. Сот алаңда 1,75 млн тонна күкірт сақталғанын, ал Экологиялық кодексте белгіленген лимит 730 мың тонна екенін анықтады.

NCOC айыппұлға қарсы шығып, нормалар тек жыл сайынғы өсімге қатысты екенін және барлық рұқсат құжаттары барын мәлімдеді. Алайда Астана соты апелляцияны қабылдамады.

Бұл дау Қашағанға қатысты 166 млрд долларлық халықаралық арбитраждың бір бөлігі болып отыр. Қазақстан тарапынан талаптар жіберілген пайдадан айырылу, экологиялық зиян және келісімшарттық мәселелер бойынша талаптарын алға тартуда.