Атырау мен Маңғыстау тұрғындары: «Мұнайдың пайдасы бар, бірақ экология мен денсаулыққа зияны басым»

Атырау және Маңғыстау облыстарының тұрғындары мұнай‑газ саласын әлі де өңірдегі басты жұмыс пен табыс көзі деп санайды. Бірақ сонымен қатар оны нашар экологиямен, денсаулыққа зиянмен және әділетсіздік сезімімен жиі байланыстырады.

Magynaly Business стратегиялық коммуникациялар агенттігі жүргізген зерттеу авторлары осындай қорытындыға  келді. Зерттеу нәтижелерін агенттіктің басшысы Лаура Сүлейменова таныстырды.

Сауалнама 2026 жылдың сәуір–мамыр айларында онлайн форматта өтіп, екі мұнайлы өңірдің 538 тұрғыны қатысқан.

Алғашқы деректер оң көрінеді: 82% респондент мұнай‑газ саласына жақсы көзқараста. Олар бұл саланы жұмыс орындарымен, жалақымен, инвестициялармен және инфрақұрылым дамуы­мен байланыстырады.

Бірақ осыдан кейін мұнайлы өңірлердің басты парадоксы байқалады: тұрғындар экономиканың мұнайсыз әлдеқашан әлсірейтінін мойындайды, сонымен бірге дәл осы саланы экологияның нашарлауына, денсаулыққа зиянға және әлеуметтік теңсіздікке себеп деп санайды.

Сауалнамаға қатысқан тұрғындардың 75%‑ы мұнай‑газ саласы экологияға зиянды әсер етеді деп санайды. Ал 83%‑ы оның халық денсаулығына кері ықпалын тигізетінін айтқан. Ең басты проблема ретінде ауа сапасының нашарлауын атады.

Атырауда бұл мәселе Маңғыстауға қарағанда әлдеқайда өткір сезіледі. Тұрғындар денсаулыққа қауіп туралы жиі айтып, экология мен ауа сапасын басты басымдық ретінде көрсеткен. Соңғы жылдары қалада жағымсыз иістер мен ауа сапасына қатысты дау‑дамайлар жиі қайталанып келеді.

Ал Маңғыстау тұрғындары мемлекеттік реттеуге сәл көбірек сенім білдіреді — 24%, Атырауда бұл көрсеткіш 19% ғана. Атыраулықтар үшін басты басымдық — «экология және денсаулық».

Сауалнамада сенім мәселесі бөлек көрініс тапты:

• Мұнай‑газ компанияларына сенетіндер — 32% ғана.
• Мемлекеттік реттеуге сенім — 22%.
• 77% қатысушы компанияларды жеткілікті ашық емес деп санайды.

Бұл көрсеткіштер саланың ең келеңсіз проблемаларының бірі болып отыр. Себебі мәселе тек экологияда емес, халықтың компаниялар мен билікке деген сенімінде де жатыр.

Респонденттердің жауаптарында бұл сенімсіздік өте қатты сезіледі:

• «Түнгі уақыттағы шығарындылар»
• «Экологиялық апат»
• «Атырау халқына еш пайдасының болмауы»
• «Еуропа сорып жатыр, кейін не болатынына мән бермейді».

Зерттеу авторлары тағы бір маңызды мәселені атап өтті — сала мен қоғам арасындағы түсінікті диалогтың жетіспеушілігі.

Бүгінде өңірде мұнай‑газ саласын терең білетін журналистер азайып барады. Олар күрделі процестерді — шығарындыларды, апаттарды, экологиялық есептерді немесе өндірістің технологиялық ерекшеліктерін — қарапайым тілмен түсіндіріп бере алатын еді. Олардың орнын блогерлер мен анонимді пабликтер басуда, бірақ онда көбіне эмоция мен қауесет тарайды.

Нәтижесінде адамдар ресми түсініктемелерге сенбейді немесе мүлде кімге сену керегін білмей қалады.

Лаура Сүлейменова атап өткендей, бүгінгі күні адамдарға жай ғана ресми пресс‑релиздер мен формалды түсініктемелер жеткіліксіз. Егер сала күрделі мәселелерді қарапайым тілде түсіндірмесе, бұл кеңістікті тез арада қауесет, эмоция және сенімсіздік толтырады.

Зерттеу нәтижелеріне қарағанда, мұнайлы өңірлердің тұрғындары әдемі есептерді емес,  экологияда не болып жатыр; неге денсаулыққа қатысты шағымдар жиілеп барады; өңір ондаған жылдар бойы мұнайдан пайда көріп отырса да, сол табыс қайда кетіп жатыр деген сұрақтарға нақты әрі түсінікті жауаптарды күтеді.

Анастасия ШЕРСТЯНКИНА