В Атырау +4.4 
ҚР Жоғары аудиторлық палатасы (ЖАП) ғылым саласында мемлекеттік қаражат пен активтердің тиімді пайдаланылуына жүргізілген аудитті аяқтады. Ауқымды тексерудің қорытындысы Құрылтай отырысында жарияланды.
Ведомствоның мәліметінше, 2022–2025 жылдары отандық ғылымды қаржыландыру екі еседен астам өсіп, 122 миллиард теңгеден 262 миллиард теңгеге дейін жеткен. Алайда мемлекеттік шығындардың артуы күткен нәтижеге жеткізбеген. Елдің жалпы ішкі өніміндегі ғылымның үлесі жоспарланған 1 пайыздың орнына небәрі 0,16 пайызды құраған.
Нәтижесіз миллиардтар және кеңестердегі «өз адамдары»
Депутаттар алдында сөз сөйлеген Жоғары аудиторлық палатаның төрағасы Әлихан Смайылов саладағы негізгі заңбұзушылықтар мен басқару жүйесіндегі кемшіліктерді атады:
Қаржылық залал: аудит қорытындысы бойынша 51 миллиард теңгеге қаржылық заңбұзушылық анықталған. Ал қаражатты тиімсіз жоспарлау және пайдалану көлемі 47 миллиард теңгені құраған.
Нәтиженің болмауы: 2023–2025 жылдары жоспарланған 393 ғылыми-техникалық тапсырманың 149-ы орындалмаған. Олардың жалпы құны — 67 миллиард теңге. Ал 16 миллиард теңгеге бағаланған 176 жоба бойынша түпкілікті нәтижеге қол жеткізу қамтамасыз етілмеген.
Мүдделер қақтығысы: ұлттық ғылыми кеңестердің 225 мүшесінің 84-і жалпы құны 52 миллиард теңге болатын 127 жоба бойынша зерттеу топтарының құрамына кірген. Оның үстіне 27 адам осы жобалардың ғылыми жетекшісі болған.
Есеп берілмей тұрып төленген қаражат: аудиторлар шығындары егжей-тегжейлі көрсетілмеген 79 жобаға 62 миллиард теңге бөлінгенін анықтаған. Бұл ретте орындаушы жоба құнының 96–98 пайызын қорытынды бағалау жүргізілгенге дейін алады. Сондықтан есеп қабылданбаса да, қаражат орындаушының иелігінде қалады.
Коммерцияландыру және жер қойнауын пайдаланушылардың аударымдарына қатысты мәселелер
Әлихан Смайылов ғылымның нәтижелілігі қазір жарияланымдар мен патенттер сияқты нақты қолданбалы нәтиже бермейтін формалды көрсеткіштер бойынша ғана бағаланатынын атап өтті.
«Аяқталған 141 жобаның ішінен соңғы үш жылда өнімді тұрақты түрде сатуды тек 38 жоба (27 пайыз) қамтамасыз еткен. Қалған құны 22 миллиард теңге болатын 103 жоба өнім шығарудан күтілген нәтижеге қол жеткізген жоқ», — деді Жоғары аудиторлық палатаның басшысы.
Бұдан бөлек, жер қойнауын пайдаланушылардың міндетті аударымдары (ҒЗТКЖ-ға 1 пайыз) тетігі бақылаудың әлсіздігінен тиісті деңгейде жұмыс істемеген. Түскен қаражат ғылыми айналымнан тыс қалып, депозиттерге, бағалы қағаздарға және РЕПО операцияларына бағытталған.
Материалдар құқық қорғау органдарына жолданады
Тексеру қорытындысы бойынша 36 жағдайға қатысты материалдар кінәлілерді әкімшілік жауапкершілікке тарту үшін жолданған. Ал тағы 3 факті бойынша материалдар құқық қорғау органдарына беріледі.
Үкімет пен салалық министрліктерге ғылымды басқару жүйесін цифрландыру және барлық жобаны қаржыландырудан бастап өндіріске нақты енгізуге дейін толық есепке алу бойынша қатаң ұсынымдар берілді.