Қазақстан газды жер астына қайта айдаудан жылына $30 млрд-қа дейін жоғалтып отыр - сарапшы

Қазақстан жыл сайын 30 млрд текше метрге жуық газды қабаттарға қайта айдайды, бұл мұнай-газ сарапшысы Асқар Исмаиловтың бағалауынша, жылына $30 млрд-қа дейін жоғалтумен бірдей. Оның пікірінше, мұндай саясат елді газ химиясы, экспорт және ішкі нарық үшін ресурстардан айырады, ал газды стратегиялық актив ретінде қарастыру қажет еді.

Сарапшының бағалауы

NEGE подкастында сөйлеген сөзінде PACE Analytics директоры Асқар Исмаилов кен орындарындағы, ең алдымен Қарашығанақтағы газды кері айдау көлемі Қазақстанның ішкі тұтынуынан едәуір асатынын мәлімдеді. Ол сөз игерудің техникалық бөлшектері туралы емес, ауқымды экономикалық таңдау туралы болып отырғанын баса айтты.

«Қазақстан 30 млрд текше метрге жуық газды жер асты қабатына қайта айдайды. Бұл Қазақстанның ішкі тұтынуынан бір жарым есе көп», — деді Исмаилов.

Оның есебі бойынша, 1 мың текше метр үшін нарықтық баға шамамен $1 мың болған кезде айдалатын газдың жыл сайынғы құны $30 млрд-қа жетеді. «Бұл біздің қабаттарға $30 млрд айдайтынымызды білдіреді. Жыл сайын. Үш жылда бұл $100 млрд, он жылда — $300 млрд, ал $300 млрд — бұл Қазақстанның ЖӨӨ-сі», — деп атап өтті сарапшы.

Қарашығанақ және газ саясаты

Исмаилов бұл жағдайды Қарашығанақты игеру шарттарымен байланыстырды: оның айтуынша, игерудің үшінші кезеңінен бас тарту мұнай өндіруді тұрақты ұстап тұруға мүмкіндік берді, бірақ бұл көбінесе газ есебінен жүзеге асты. Ол кен орнында өндірілетін газдың шамамен 60%-ы қабатқа қайтарылатынын алға тартады.

«Егер газ саласы стратегиялық салаға айналса, біз газдың мұндай көлемін қабатқа қайта айдай алмаймыз», — деп есептейді ол.

Сарапшы Қазақстанға газға төмендетілген бағамен өңдеуге немесе экспортқа жіберілетін «ілеспе шикізат» ретінде қарауды өзгерту қажет деп санайды. Оның пікірінше, газ терең өңдеу, мұнай-химия және өңірлік жеткізілімдер үшін негіз болуға тиіс.

Исмаилов не ұсынады

Сарапшы мемлекетті мұндай жобаларды дәстүрлі экономикалық тиімділік арқылы ғана емес, сонымен бірге әрекетсіздік бағасы арқылы да бағалауға шақырды. Оның бағалауынша, газды айдаудың баламасы — өңдеу, газ химиясы, экспорт және ішкі нарықта пайдалану — ағымдағы модельді сақтауға қарағанда экономикаға едәуір көп пайда әкелуге қауқарлы.

«Бұл ел басшылығына көрсету керек цифрлар. Қазақстанның мұндай шығындарын көрсеткен кезде, бұл сергітеді және шешімдер басқа форматта қабылдана бастайды», — деп мәлімдеді Исмаилов.

Ол газдың ең жоғары бағалары кезінде жыл сайын айдалатын көлемнің құны $90 млрд-қа жетуі мүмкін екенін қосты. «Мәні бойынша, үш жыл ішінде газды жер астына айдамай, біз Қазақстанның ЖІӨ-сін екі есе арттыра алар едік», — деп баса айтты ол.

Контекст

Исмаиловтың мәлімдемесі Қазақстан мұнай-газ саласы үшін тәуекелдерді, соның ішінде экспорттың КҚК-ға тәуелділігін, игерілген кен орындарында өндірудің төмендеуін және өңдеуді дамыту қажеттілігін талқылау аясында айтылды. Сарапшы бұған дейін де елде өңделетін мұнай үлесін арттыруды және балама экспорттық бағыттарды дамытуды ұсынған болатын.

Бұл ретте жылына $30 млрд жоғалту туралы тезис Үкіметтің немесе жер қойнауын пайдаланушы компаниялардың ресми бағалауы емес, спикердің газдың ықтимал нарықтық құнын есептеуіне негізделген өзіндік бағалауы.