В Атырау +15.2 
Қазақстанда адам қаржы пирамидасын басқарғаны және оны жарнамалағаны үшін бір мезгілде қылмыстық жауапкершілікке тартылуы мүмкін. Алайда бұл үшін тергеу мен сот әрбір қылмыстық құқық бұзушылықтың барлық белгілерін анықтауы тиіс. ҚР Конституциялық соты Қылмыстық кодекстің екі бірдей бабы бойынша жауапқа тартылуына қарсылық білдірген сотталған азаматтың өтінішін қарап, осындай түсініктеме берді.
Конституциялық сотқа жүгінуге қаржы пирамидасын басқарғаны және оны жарнамалағаны үшін сотталған азаматқа қатысты қылмыстық іс себеп болған.
Апелляциялық сатыдағы сот оған шығарылған үкімді өзгеріссіз қалдырған.
Осыдан кейін ер адам Конституциялық сотқа жүгініп, ҚР Қылмыстық кодексінің 217-бабының бірінші бөлігі мен 217-1-бабының бірінші бөлігінде көзделген екі қылмыстық-құқықтық норманың Конституцияға сәйкестігіне қатысты мәселе көтерген.
Неліктен сотталған азамат үкіммен келіспеді?
Өтініш берушінің пікірінше, заңнамада қаржы пирамидасын басқару мен оған жаңа қатысушыларды тарту әрекеттерінің ара-жігі жеткілікті дәрежеде нақты ажыратылмаған.
Атап айтқанда, ол пирамиданы ұйымдастырушы немесе басқарушы өз қызметі барысында салымшыларды тартумен де айналысуы мүмкін екеніне назар аударған.
Өтініш берушінің пікірінше, қолданыстағы нормалар мұндай әрекеттердің қай жағдайда қаржы пирамидасын басқару, ал қай жағдайда оны жарнамалау ретінде саралануы керектігін нақты анықтауға мүмкіндік бермейді.
Сондай-ақ ол өтінішінде бүкіл қаржы пирамидасын басқарғаны үшін және оның жекелеген құрылымдық бөлімшесін басқарғаны үшін жауапкершіліктің аражігін ажырату мәселесін көтерген.
Қылмыстық кодекстің екі бабының айырмашылығы неде?
Конституциялық сот ҚР Қылмыстық кодексінің 217-бабында қаржы пирамидасын құру, оны немесе оның құрылымдық бөлімшесін басқарғаны үшін жауапкершілік көзделгенін түсіндірді.
Жоғарғы соттың нормативтік қаулысына сәйкес, басқару басқарушылық шешімдер қабылдау, қатысушылардың қызметін үйлестіру, міндеттерді бөлу және салымшыларды тарту арқылы жүзеге асырылуы мүмкін.
Ал Қылмыстық кодекстің 217-1-бабында қаржы пирамидасын жарнамалағаны үшін дербес жауапкершілік белгіленген.
Бұл бұқаралық ақпарат құралдары, интернет және әлеуметтік желілер арқылы ақпарат таратуға қатысты. Заңда көзделген өзге де белгілер болған жағдайда мұндай әрекеттер адамдардың қаржы пирамидасының қызметіне тартылуына әкеп соғуы тиіс.
Осылайша, алаяқтық қаржы схемасын басқару мен оны жарнамалау — қылмыстық құқық бұзушылықтың екі бөлек құрамы.
Адамды бірден екі бап бойынша қашан соттауы мүмкін?
Конституциялық сот Қылмыстық кодекстің бірнеше бабы бойынша жауапқа тарту тек тағылған әрбір айып бойынша дәлелдер болған жағдайда ғана мүмкін екенін атап өтті.
Басқаша айтқанда, қаржы пирамидасын басқару фактісінің өзі адамды оны заңсыз жарнамалағаны үшін автоматты түрде кінәлі деп тануға жеткіліксіз.
Екінші бапты қолдану үшін онда көзделген қылмыстық құқық бұзушылық белгілерін анықтау қажет.
Сонымен қатар қылмыстық заңнама нормаларды өз бетінше немесе кеңейтілген түрде түсіндіруге жол бермейтіндей дәрежеде нақты тұжырымдалуы тиіс.
Бұл талап айыпталушының әрекеттері бір мезгілде Қылмыстық кодекстің бірнеше нормасына сәйкес келуі мүмкін жағдайларда ерекше маңызға ие.
Неліктен Конституциялық сот сотталған азаматтың өтінішін қанағаттандырмады?
Ұсынылған дәлелдерге қарамастан, Конституциялық сот даулы нормаларды тексеруден бас тартты.
Сот анықтағандай, азаматтың өтініші шын мәнінде өзінің әрекеттеріне берілген құқықтық бағаны қайта қарауға және бұрын шығарылған үкімнің заңдылығын бағалауға бағытталған.
Алайда қылмысты дұрыс саралау мәселесін тексеру, дәлелдемелерді зерделеу және сот шешімдерін қайта қарау Конституциялық соттың өкілеттігіне жатпайды.
Мұндай мәселелер қылмыстық-процестік заңнамада белгіленген тәртіппен соттарда шешілуі тиіс.
Конституциялық сот нақты қылмыстық істерді қайта қараумен емес, нормативтік құқықтық актілердің Конституцияға сәйкестігін тексерумен айналысады.
Сондықтан өтініш конституциялық іс жүргізуге қабылданбады.
Бұл түсіндірме нені білдіреді?
Конституциялық соттың ұстанымы қаржы пирамидаларының қызметіне, соның ішінде оларды әлеуметтік желілерде ілгерілетуге қатысты істер үшін маңызды.
Бұл бірнеше бап бойынша айып тағылған кезде әрбір қылмыстық құқық бұзушылықтың белгілерін жеке-жеке дәлелдеу қажет екенін көрсетеді.
Сонымен бірге Конституциялық сот өтініш берушіге қатысты үкімнің күшін жойған жоқ және Қылмыстық кодекстің 217 және 217-1-баптарын Конституцияға қайшы деп таныған жоқ.
Сот өтінішті қараудан бас тартты, өйткені онда келтірілген уәждер нақты қылмыстық істің саралануының дұрыстығына қатысты болды.