В Атырау +16.3 
Қазақстанда жолбарыстарды табиғи мекендеу ортасына қайтару жөніндегі тарихи бағдарлама жалғасып жатыр. 31 қазанда «Іле-Балқаш» мемлекеттік табиғи резерваты аумағында Амур атты тұран жолбарысы табиғатқа жіберілді. Ол Қазақстан аумағында жолбарыстар жойылып кеткеннен кейін 70 жылдан астам уақыт өткен соң жабайы табиғатқа қайта жіберілген екінші жыртқыш болды.
Бостандыққа жіберілгенге дейін Амур бірнеше ай бойы арнайы жабдықталған бейімдеу қоршауында мамандардың тұрақты бақылауында болды.
Ветеринарлар оның денсаулығын тексерсе, сарапшылар мінез-құлқын, аңшылық дағдыларын, өздігінен қорек табу қабілетін және адамның қатысуына реакциясын бағалады.
Сынақ нәтижелері жыртқыштың табиғи ортада өз бетінше тіршілік етуге дайын екенін растады.
Одан әрі бақылау жүргізу үшін жолбарысқа спутниктік қарғыбау тағылды. Оның көмегімен жануардың қозғалысын және жаңа жағдайларға бейімделуін бақылауға болады.
Алғашқы ұрғашы жолбарыс жазда босатылған
Еске салайық, 2026 жылғы 31 шілдеде «Іле-Балқаш» резерватында Үміт атты алғашқы ұрғашы жолбарыс табиғатқа жіберілген болатын.
Экология министрлігінің мәліметінше, ол жаңа аумаққа сәтті бейімделіп, өздігінен аң аулап жүр. Мамандар оны спутник арқылы бақылауды жалғастырып жатыр.
Енді оның қасына табиғи мекендеу ортасында Амур атты аталық жолбарыс қосылды.
«Біздің басты мақсатымыз – бұл жыртқыштарды тарихи мекендеу орындарына қайтару ғана емес, жабайы табиғатта өз бетінше тіршілік етіп, көбейе алатын тұрақты популяция қалыптастыру», – деді Экология және табиғи ресурстар министрі Әлібек Қуантыров.
Оның айтуынша, жолбарыстарды қайтару Қазақстан, Ресей және халықаралық табиғат қорғау ұйымдарының көпжылдық бірлескен жұмысының нәтижесі болды.
Қазақстанға төрт жолбарыс әкелінді
2026 жылғы мамырда Ресейден Қазақстанға Хабаровск өлкесінің жабайы табиғатынан ұсталған төрт амур жолбарысы жеткізілді.
Олардың арасында екі ересек жолбарыс пен екі бөлтірік болды.
Елге келгеннен кейін жануарлар «Іле-Балқаш» резерватының бейімдеу қоршауларына орналастырылды.
Қазір ересек екі жолбарыс табиғатқа жіберілді, ал екі бөлтірік мамандардың бақылауымен өсіп жатыр.
Оларды табиғатқа жіберу туралы шешім қажетті жасқа жетіп, тиісті сынақтардан өткеннен кейін қабылданады.
Жолбарыстар Қазақстанда неліктен жойылып кетті?
70 жылдан астам уақыт бұрын Қазақстан аумағында тұран жолбарысы мекендеген.
Оның табиғи ортасы Оңтүстік Балқаш маңының тоғайлы ормандары, өзен аңғарлары мен жағалаудағы қалың өскіндер, сондай-ақ Іле мен Сырдария өзендерінің алаптары болған.
Алайда ХХ ғасырдың ортасында бұл жыртқыш Қазақстан аумағында жойылып кетті.
Бұған табиғи мекендеу ортасының жойылуы, жабайы тұяқты жануарлар санының азаюы және браконьерлік негізгі себеп болды.
Популяцияны қалпына келтіру үшін амур жолбарысы таңдалды. Генетикалық зерттеулерге сәйкес, ол жойылып кеткен тұран жолбарысына жақын туыс болып саналады.
Жолбарыстар үшін ормандар қалпына келтіріліп, жабайы жануарлар көшірілуде
Ірі жыртқыштарды қайтаруға дайындық олар Қазақстанға жеткізілмей тұрып басталған.
2018 жылы Қазақстанда «Іле-Балқаш» мемлекеттік табиғи резерваты құрылып, онда тоғайлы ормандар мен қоректік базаны қалпына келтіру жұмыстары қолға алынды.
Жолбарыстар табиғи ортада қорек ете алатын жануарлардың санын көбейтуге ерекше назар аударылды.
Резерват аумағына Бұқар бұғылары мен құландар көшірілуде. Сонымен қатар басқа да жабайы тұяқты жануарларды сақтау шаралары жүргізіліп жатыр.
Атап айтқанда, 2026 жылғы қыркүйекте «Алтын-Емел» ұлттық паркінен «Іле-Балқаш» резерватына 30 құлан көшірілді.
Жолбарыстар өздігінен аң аулап, уақыт өте келе тұрақты популяция қалыптастыруы үшін табиғи экожүйелерді қалпына келтіру қажет.
Жергілікті тұрғындардың қауіпсіздігі қалай қамтамасыз етіледі?
Жолбарыстарды табиғатқа қайтару арнайы қауіпсіздік шараларымен қатар жүргізіліп жатыр.
Адамдар мен жыртқыштар арасында болуы мүмкін жанжалдардың алдын алу үшін жанжалдардың алдын алу тобы құрылған.
Оның қызметкерлері жануарлардың қозғалысын бақылап, жергілікті тұрғындармен байланыс орнатады және төтенше жағдайларға жедел әрекет етуі тиіс.
«Іле-Балқаш» резерватының директоры Қанат Қожабеков жолбарыстарды табиғатқа жіберу ауқымды табиғат қорғау бағдарламасының бір кезеңі ғана екенін атап өтті.
Оның айтуынша, мамандар жануарлардың мінез-құлқын бақылауды, аумақты қорғауды және халықпен өзара жұмысты жалғастырады.
Жобаның басты мақсаты – Оңтүстік Балқаш өңірінде өздігінен көбейіп, жабайы табиғатта тіршілік ете алатын тұрақты жолбарыс популяциясын қалыптастыру.
Бағдарлама Қазақстан мен Ресейдің мемлекеттік органдарының, «Амур жолбарысы» орталығының, Дүниежүзілік табиғат қорының (WWF) және басқа да серіктестердің қатысуымен жүзеге асырылып жатыр.