Қазақстанда жол құрылысына бөлінген қаржы дағдарысы: миллиардтар жоғалған

Қазақстанда автомобиль жолдары саласында ауқымды заңбұзушылықтар анықталды. Тексеру нәтижесінде сотқа дейінгі 33 тергеу басталып, мемлекетке келтірілген алдын ала залал 8 млрд теңгеден асады деп бағаланды. Бұдан бөлек, прокуратура 36 млрд теңге көлеміндегі негізсіз шығындардың алдын алды. Атап айтқанда, жөнделіп қойған және кепілдік мерзімі әлі аяқталмаған жолдарға қайтадан қаржы бөлу әрекеттері анықталған.

Бұл туралы Премьер-министр Олжас Бектеновтің төрағалығымен өткен кеңесте белгілі болды.

Тексерудің алдын ала нәтижелері туралы Қазақстан Бас прокурорының бірінші орынбасары Жандос Өміралиев баяндады.

Оның айтуынша, заңбұзушылықтар жол жобаларын іске асырудың түрлі кезеңдерінде — мемлекеттік сатып алуды жоспарлаудан бастап, автомобиль жолдарын салу мен пайдалануға беруге дейін анықталған.

Жөнделген жолдарға қайтадан тендер жариялаған

Ең елеулі заңбұзушылықтардың бірі — жөндеу жұмыстары жүргізіліп қойған жолдарға қайтадан конкурс жариялау жағдайлары.

Бұл ретте кейбір нысандар әлі де мердігер ұйымдардың кепілдігінде болған.

Яғни ақаулар анықталған жағдайда, оларды жою мәселесі жаңа бюджет қаражатын автоматты түрде бөлмей, қолданыстағы кепілдік міндеттемелерін ескере отырып шешілуге тиіс.

Бас прокуратураның мәліметінше, негізсіз шарттар мен мемлекеттік сатып алу жоспарларын жою арқылы 36 млрд теңге көлеміндегі шығынның алдын алуға мүмкіндік болған.

Бұдан бөлек, құқық қорғау органдары сотқа дейінгі 33 тергеуді бастады.

Анықталған заңбұзушылықтар бойынша келтірілген алдын ала залал сомасы 8 млрд теңгеден асады.

Неліктен жолдарда жарықтар мен ойықтар тез пайда болады?

Кеңесте Премьер-министрге жол жабынының мерзімінен бұрын бұзылуына әкелетін негізгі себептер көрсетілді.

Әңгіме асфальтта жарықтардың пайда болуы, жолдың ойдым-ойдым болуы және басқа да ақаулар туралы болды.

Мамандар өңірлердің климаттық ерекшеліктері мен жолдарға түсетін нақты жүктемені ескере отырып, жол құрылысы нормативтерін қайта қарауды ұсынды. Атап айтқанда, белгілі бір фракциядағы текше пішінді қиыршық тасты, сапасы жақсартылған битум маркаларын, полимерлі-модификацияланған асфальтбетон қоспаларын және сапаны бақылаудың жаңа әдістерін қолдану мәселесі қарастырылып жатыр.

Сондай-ақ асфальтбетон қоспаларының сипаттамаларын температура мен көлік жүктемесіне қарай таңдауды көздейтін Superpave технологиясы жеке талқыланды.

Бұдан бөлек, жол конструкцияларын зақымдамай-ақ олардың жағдайын бағалауға мүмкіндік беретін бұзбай бақылау әдістерін кеңінен қолдану ұсынылды.

Каспий битум зауыты битумның жаңа маркаларын шығаруға дайын

Көлік министрі Нұрлан Сауранбаев ведомствоның Энергетика министрлігімен және «ҚазМұнайГаз» компаниясымен бірлесіп, битумды тасымалдау және сақтау жүйесіне түгендеу жүргізгенін хабарлады.

Жұмыс қорытындысы бойынша өнім сапасын арттыруға және кәсіпорындардың жүктемесін біркелкі бөлуге бағытталған ұсыныстар әзірленген.

Атап айтқанда, Ақтаудағы Каспий битум зауыты мен Павлодар мұнай-химия зауыты тиісті өтінімдер болған жағдайда 50/70 және 70/100 маркалы битумды, сондай-ақ полимерлі-модификацияланған қоспаларды шығаруға дайын.

Сапасы жақсартылған материалдарды пайдалану жол жабынының жарықтар мен ойықтардың пайда болуына төзімділігін арттыруға мүмкіндік береді деп болжанып отыр.

Қазақстанның батыс өңірлерінде температураның айтарлықтай ауытқуы мен жүк көліктерінің салмағынан жолдарға түсетін салмақ жоғары. Сондықтан бұл аймақтар үшін асфальтбетон қоспаларының сапасы ерекше маңызды.

Жүк көліктерінің артық жүк тасымалдағаны үшін жауапкершілікті күшейту ұсынылды

Кеңесте салынған және жөнделген жолдардың сақталуына да ерекше назар аударылды.

Мәселелердің бірі — рұқсат етілген салмақтан асыра жүк тиеген ауыр көліктердің жолмен жүруі.

Үкімет салмақтық және габариттік бақылауды күшейту жөніндегі ұсыныстарды қарастырып жатыр.

Атап айтқанда, автоматтандырылған өлшеу станцияларын айналып өту жағдайларын қоса алғанда, заңбұзушылықтарды автоматты түрде тіркеуді заңнамалық тұрғыдан бекіту ұсынылды.

Сондай-ақ тасымалдаушылардың көлікке артық жүк тиегені үшін жауапкершілігін күшейту мәселесі талқыланып жатыр.

Сонымен қатар жолдарды цифрлық бақылау құралдарын бірыңғай E-Kolik жүйесіне біріктіру жұмыстары жалғасуда.

Сапасыз жөндеу үшін мердігерлерге қатаң жаза қолданылмақ

Үкіметте мердігер ұйымдардың жол жабынының ұзақ мерзімге жарамдылығы үшін жауапкершілігін арттыру қажет деп санайды.

Бұл тек материалдардың сапасына ғана емес, құрылыс жұмыстарының барлық кезеңінде технологияларды сақтауға, зертханалық тексерулерге және техникалық қадағалауды ұйымдастыруға да қатысты.

Ұсыныстардың жеке бағыты жергілікті маңызы бар жолдарды басқаруға арналған.

Орталық мемлекеттік органдар мен әкімдіктер арасындағы үйлестіруді күшейту, сондай-ақ өңірлердің табиғи-климаттық ерекшеліктерін ескере отырып, нормативтерді қайта қарау көзделіп отыр.

Реформа қараша айының соңына дейін әзірленуге тиіс

Кеңес қорытындысы бойынша Олжас Бектенов жұмыс тобына талқылауды аяқтап, 2026 жылғы қараша айының соңына дейін ұсыныстардың кешенді топтамасын әзірлеуді тапсырды.

Құжатта жолдардың мерзімінен бұрын бұзылу себептерін жою, материалдардың сапасын арттыру және мердігерлердің жауапкершілігін күшейту шаралары қарастырылуға тиіс.

Ұсыныстар автомобиль жолдарының бүкіл өмірлік циклін — жобалау мен салудан бастап, пайдалануға беру және республикалық әрі жергілікті маңызы бар жолдарды жөндеуге дейінгі кезеңдерді қамтуы керек.

Осылайша, мәселе тек асфальт төсеудің жаңа технологияларында ғана емес, бюджет қаражатының жұмсалуын, жұмыс сапасын және кепілдік міндеттемелерінің орындалуын бақылау жүйесін қайта қарауда да болып отыр.